Yüksek kolesterolün, çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadan damar sağlığını bozabildiği ve kalp krizi ile inme gibi ciddi sonuçlara zemin hazırlayabildiği belirtiliyor. Kardiyoloji uzmanı Prof. Dr. Ramazan İlyas Öner, bu tablonun ilk belirtisinin sıklıkla ağır bir kardiyovasküler olayla ortaya çıkabildiğine dikkat çekiyor. Bu yüzden hiçbir yakınması olmayan kişilerin bile düzenli aralıklarla kan yağlarını kontrol ettirmesi gerektiği vurgulanıyor.
Kanda yüksek seyreden kolesterol, damar duvarlarında zamanla plak birikimine neden oluyor. Bu süreç yıllar içinde sessiz biçimde ilerleyebiliyor ve damar çapını daraltarak organlara giden kan akışını azaltabiliyor. Plakların yırtılması durumunda ise pıhtı oluşarak ani damar tıkanıklıkları gelişebiliyor; bu da kalp krizi veya felçle sonuçlanabiliyor.
Kolesterol yüksekliği kendi başına baş ağrısı, yorgunluk veya baş dönmesi gibi belirtilerle ilişkilendirilmemelidir; bu tür yakınmalar farklı sağlık sorunlarının da işareti olabilir. Hastalığın sessiz ilerlemesi nedeniyle kan tahlili yaptırmak en güvenilir değerlendirme yöntemi olarak öne çıkıyor. Bu nedenle rutin sağlık kontrollerinde lipid profili ölçümünün atlanmaması gerekiyor.
Yüksek kolesterolün yalnızca ileri yaştaki veya fazla kilolu kişileri etkilediği düşüncesi yanıltıcı olabiliyor. Uzmanlar, genç ve zayıf bireylerin de genetik yatkınlık, sağlıksız beslenme ya da hareketsiz yaşam nedeniyle bu riski taşıyabildiğini ifade ediyor. Özellikle ailesinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü bulunanların yaş ve vücut ağırlığından bağımsız olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
Ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal durumlar, kolesterolün çocukluk çağından itibaren yüksek seyretmesine neden olabiliyor. Bu hastalarda standart yaşam tarzı değişiklikleri tek başına yeterli olmayabiliyor. Uzmanlar, birinci derece yakınlarında 50 yaşın altında kalp krizi, stent veya bypass öyküsü olan kişilerin genetik tarama yaptırmasını öneriyor.
Kolesterol yönetiminde beslenme düzeni ve düzenli fiziksel aktivite temel adımlar arasında sayılıyor. Doymuş yağlardan ve trans yağlardan uzak durulması, posa oranı yüksek besinlerin tüketilmesi ve haftada en az birkaç gün egzersiz yapılması olumlu katkı sağlıyor. Buna rağmen genetik kaynaklı yüksek kolesterol vakalarında ilaç tedavisinin gerekebileceği, tedavi kararının mutlaka hekim tarafından verilmesi gerektiği belirtiliyor.
Kolesterol değerlerinin tek başına değil; LDL, HDL, trigliserit ve total kolesterol düzeyleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Yaş, cinsiyet, sigara kullanımı, tansiyon ve aile öyküsü gibi faktörler kişinin toplam kardiyovasküler riskini belirliyor. Hekimler, bu risk faktörlerine göre her birey için farklı hedef değerler belirleyebiliyor.
Son dönemde yapılan bilgilendirme çalışmaları, hiçbir şikâyeti olmayan bireylerin de 20'li yaşlardan itibaren en az bir kez kolesterol düzeyini ölçtürmesini öneriyor. Özellikle aile öyküsü olanlarda bu kontrolün daha erken yaşta yapılması gerektiği ifade ediliyor. Erken tanı ve düzenli takiple yüksek kolesterolün yol açabileceği ağır tabloların büyük ölçüde önlenebileceği kaydediliyor.